Vitaminler ve Eser Elementler: Çocuk Sağlığı İçin Hayati Öneme Sahip Mikro Besinler
Çocuklarda vitamin ve eser element eksiklikleri sağlığı nasıl etkiler? A ve D vitamini başta olmak üzere çinko gibi mikro besinlerin eksikliğinde ortaya çıkan hastalıklar ve korunma yolları bu kapsamlı yazıda anlatıldı.
editor
Vitaminler ve Eser Elementler: Çocuk Sağlığı İçin Hayati Öneme Sahip Mikro Besinler
ÇOCUK DOKTORU / İSTANBUL
Vitamin eksiklikleri sanıldığından daha yaygın ve etkileri ciddi olabilir
Vitaminler, çocukların büyüme ve gelişiminde temel rol oynayan, vücutta sentezlenemeyen veya yetersiz sentezlenen organik bileşiklerdir. D vitamini haricinde tüm vitaminlerin besinlerle ya da güneş yoluyla dışarıdan alınması gerekir. Çocuklarda sağlıklı bir gelişimin sağlanabilmesi için bu mikro besinlerin yeterli miktarda alınması hayati öneme sahiptir.
Eksiklikleri genellikle kötü beslenme alışkanlıkları, yetersiz güneşlenme, emilim bozuklukları, bazı metabolik hastalıklar ve özel durumlarla ilişkilendirilir. Modern yaşam tarzı ve batı tipi beslenme düzeni, özellikle gelişmiş toplumlarda bile vitamin eksikliklerini yaygınlaştırmaktadır.
A vitamini eksikliği dünya genelinde körlüğün başlıca nedenlerinden biri
A vitamini, özellikle göz sağlığı ve bağışıklık sistemi için kritik önemdedir. Hayvansal kaynaklı besinlerde retinol, sebze ve meyvelerde ise beta-karoten formunda bulunur. Gözün konjonktiva ve retina hücrelerinin sağlıklı kalabilmesi için retinoik asit gereklidir. Aynı zamanda güçlü bir antioksidandır ve bazı kanser türlerine karşı koruyucu etki gösterir.
Gelişmiş ülkelerde nadir görülse de dünya genelinde A vitamini eksikliği, çocukluk çağı körlüğünün en önemli nedenleri arasında yer almaktadır. Dünya genelinde her yıl 500.000 okul öncesi çocuk A vitamini eksikliği nedeniyle görme yetisini kaybetmektedir. Eksikliğin yaygın olduğu bölgelerde yapılan A vitamini takviyeleri, çocuk ölümlerini %5-15 oranında azaltabilmektedir.
D vitamini: Kemik sağlığının ve kalsiyum dengesinin vazgeçilmezi
D vitamini yağda eriyen ve temel kaynağı güneş ışığı olan bir vitamindir. Deride sentezlenen ya da gıdalarla alınan D vitamini, karaciğerde dönüştürülerek aktif hale gelir. Çocuklarda kalsiyum ve fosfor metabolizmasını düzenleyerek kemik gelişimini destekler.
Amerikan Pediatri Akademisi, yalnızca anne sütü ile beslenen bebeklere doğumdan itibaren 400 IU/gün D vitamini takviyesi önerir. Daha büyük çocuklarda ise günlük 600 IU önerilmektedir. Bu takviyeler, raşitizm gibi kemik yumuşamasıyla seyreden hastalıkların önlenmesi için kritik öneme sahiptir.
Eser elementler: Vücutta az, etkisi büyük
Eser elementler vücut ağırlığının çok küçük bir bölümünü oluştursa da, büyüme, bağışıklık ve metabolik faaliyetler için vazgeçilmezdir. En sık eksikliği görülenler demir, çinko ve iyottur.
Çinko: Bağışıklık sisteminin gizli kahramanı
Çinko, vücutta 70’ten fazla enzimin çalışmasına yardımcı olan, büyümeden yaraların iyileşmesine kadar birçok hayati süreci destekleyen bir elementtir. Beslenme yoluyla alınması gerekir ve eksikliği, özellikle gelişmekte olan ülkelerde çocuklarda sık görülür. Büyüme geriliği, bağışıklıkta zayıflama, saç dökülmesi, tat ve koku duyusunda azalma gibi belirtilerle kendini gösterebilir.
Ağır eksikliklerde ise enfeksiyonlara yatkınlık, ishal, ciltte egzama benzeri döküntüler ve ciddi bağışıklık baskılanması ortaya çıkabilir. Anne sütüyle beslenen bebeklerde çinko eksikliği genellikle annenin beslenmesiyle doğrudan ilişkilidir.
Çocuklar için mikro besinler, makro sonuçlar doğurur
Vitaminler ve eser elementler, çocukların sağlıklı büyüyüp gelişmesinde gözle görülmeyen ama çok önemli bir temel oluşturur. Bilinçli beslenme, doğru takviye uygulamaları ve hekim kontrolünde yapılan taramalarla bu eksiklikler kolaylıkla önlenebilir. Ebeveynlerin, çocuklarının beslenme düzenine dikkat etmesi ve gerekirse doktor tavsiyesiyle takviyeye başvurması, çocuk sağlığını olumlu yönde etkiler.
Kaynak:
Prof. Dr. Güldane Koturoğlu
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
